Czy od darowizny zawsze trzeba zapłacić podatek?
Darowizna może podlegać podatkowi od spadków i darowizn, ale samo otrzymanie pieniędzy lub rzeczy nie oznacza automatycznie konieczności zapłaty. Znaczenie mają przede wszystkim wartość nabytego majątku, stopień pokrewieństwa z darczyńcą oraz dopełnienie wymaganych formalności. Obowiązek podatkowy ciąży zasadniczo na obdarowanym, czyli osobie, która otrzymuje darowiznę.
Podstawą obliczenia podatku jest czysta wartość nabytego majątku. Oznacza to, że przy jej ustalaniu uwzględnia się wartość darowizny po odjęciu związanych z nią długów i ciężarów. Jeżeli darowizna przekracza kwotę wolną, podatek nie jest naliczany od całej jej wartości. Opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad właściwy limit, według skali przypisanej do grupy podatkowej.
Przed oceną sytuacji trzeba ustalić, kto przekazał darowiznę, ile wynosi jej wartość oraz czy obdarowany otrzymywał wcześniej majątek od tej samej osoby. Dopiero potem można określić grupę podatkową, zastosować właściwą kwotę wolną i sprawdzić, czy przysługuje zwolnienie.
Jak ustala się kwotę wolną od podatku?
Kwoty wolne wynoszą 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy i 5 733 zł dla III grupy. Limity odnoszą się do łącznej wartości nabyć od jednej osoby w określonym okresie, a nie do pojedynczej wpłaty. Przy obliczeniach uwzględnia się darowizny od tego samego darczyńcy otrzymane w ciągu pięciu lat poprzedzających rok ostatniego nabycia oraz wartość tego ostatniego nabycia.
W I grupie znajdują się między innymi małżonek, zstępni, czyli dzieci i wnuki, wstępni, czyli rodzice i dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, zięć, synowa, ojczym, macocha oraz teściowie. Do II grupy należą między innymi zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców i małżonkowie rodzeństwa. Pozostałe osoby zalicza się zasadniczo do III grupy.
Po przekroczeniu kwoty wolnej stawka zależy od grupy i wysokości nadwyżki. Skala obejmuje stawki 3%, 5% i 7% dla I grupy, 7%, 9% i 12% dla II grupy oraz 12%, 16% i 20% dla III grupy. Im wyższa nadwyżka, tym wyższy może być właściwy próg. Przy ustalaniu należności urząd bierze pod uwagę wartość nabycia oraz wcześniejsze darowizny od tej samej osoby.
Kiedy najbliższa rodzina może skorzystać ze zwolnienia?
Najbliżsi członkowie rodziny mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia, określanego potocznie jako „grupa zerowa”. Obejmuje ono między innymi małżonka, dzieci, rodziców, wnuki, dziadków, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę. Zwolnienie może objąć darowiznę niezależnie od jej wartości, ale trzeba spełnić wymagania dotyczące zgłoszenia i udokumentowania nabycia.
Co do zasady obdarowany zgłasza darowiznę na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Przy darowiźnie pieniężnej należy dodatkowo posiadać dowód przekazania środków na rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym. Samo wręczenie gotówki może nie spełnić warunku dokumentacyjnego potrzebnego do skorzystania ze zwolnienia.
Przykładowo dziecko otrzymuje od rodzica 50 000 zł. Kwota jest wyższa niż limit 36 120 zł dla I grupy, ale dziecko może uniknąć podatku, jeśli prawidłowo zgłosi darowiznę na SD-Z2 i udokumentuje otrzymanie pieniędzy przelewem lub przekazem pocztowym. W tym przypadku istotne jest nie tylko pokrewieństwo, lecz także zachowanie wymaganej formy przekazania środków i terminu zgłoszenia.
Formularz SD-Z2 nie jest wymagany między innymi wtedy, gdy darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego albo wartość nabycia nie przekracza właściwego progu zwolnienia. W razie wątpliwości warto sprawdzić, czy konkretna forma umowy i wartość darowizny oznaczają obowiązek zgłoszenia.
Jak zgłosić darowiznę i kiedy składa się SD-3?
Osoba, która nie korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, składa zasadniczo zeznanie SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego. Po otrzymaniu zeznania urząd skarbowy ustala podatek w decyzji. Nie należy utożsamiać tego obowiązku z samym przekroczeniem limitu: najpierw trzeba prawidłowo obliczyć łączną wartość nabyć od darczyńcy i ustalić, czy po uwzględnieniu kwoty wolnej powstaje podstawa opodatkowania.
Przykład: osoba niespokrewniona otrzymuje 10 000 zł i nie dostała od tego darczyńcy innych darowizn w uwzględnianym okresie. Dla III grupy kwota wolna wynosi 5 733 zł, zatem nadwyżka wynosi 4 267 zł. Podatek dotyczy nadwyżki, a nie całych 10 000 zł, a jego wysokość ustala się według skali dla III grupy.
Przy darowiźnie bez aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje co do zasady w chwili spełnienia świadczenia. Szczegóły mogą zależeć od formy umowy i rodzaju przekazywanego majątku. Warto zachować umowę darowizny, potwierdzenia przelewów oraz dokumenty potwierdzające wartość przedmiotu. Przy nieruchomościach i innych darowiznach wymagających aktu notarialnego część formalności może wykonać notariusz, jednak warto upewnić się, jakie obowiązki pozostają po stronie obdarowanego.
Co grozi za spóźnione zgłoszenie darowizny?
Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia może oznaczać utratę zwolnienia dla najbliższej rodziny i konieczność rozliczenia podatku na zasadach ogólnych. Szczególnie ryzykowne jest ujawnienie niezgłoszonej darowizny dopiero podczas czynności sprawdzających lub kontroli, gdy należny podatek nie został zapłacony. W takiej sytuacji może mieć zastosowanie stawka 20%.
Od 7 stycznia 2026 r. przepisy przewidują możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie darowizny od najbliższej rodziny, jeśli obdarowany uprawdopodobni, że spóźnienie nastąpiło bez jego winy. Może to mieć znaczenie na przykład w razie choroby uniemożliwiającej terminowe dopełnienie formalności. Rozwiązanie dotyczy nabyć od tej daty oraz spraw, w których sześciomiesięczny termin nie upłynął do 7 stycznia 2026 r. Nie należy jednak traktować tej możliwości jako automatycznego przedłużenia terminu, ponieważ trzeba wykazać brak winy w opóźnieniu.
Najbezpieczniej ustalić grupę podatkową i łączną wartość darowizn od tej samej osoby, zanim upłynie termin na zgłoszenie. Zachowanie dokumentów oraz prawidłowe udokumentowanie transferu pieniędzy ułatwia skorzystanie ze zwolnienia i ogranicza ryzyko sporu z urzędem. Gdy darowizna jest wysoka, obejmuje nieruchomość albo jej forma budzi wątpliwości, warto sprawdzić skutki podatkowe konkretnej umowy przed jej zawarciem.
Wykorzystane materiały
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/podatek-od-spadkow-i-darowizn-16791314
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/podatek-od-spadkow-i-darowizn-16791314/art-15
- https://podatki.gov.pl/poradniki-i-informatory/nabycie-spadku-lub-darowizny-w-najblizszej-rodzinie-zwolnienie-od-podatku-sd
- https://www.gov.pl/web/gov/zglos-otrzymanie-majatku-ze-spadku-lub-darowizny-formularz-podatkowy-sd-z2
- https://podatki.gov.pl/podatki-osobiste/sd/informacje-podstawowe