Od czego zacząć, gdy chcę pomóc uchodźcom z Ukrainy?
Najbardziej wartościowa pomoc nie zaczyna się od zakupów ani od założeń, lecz od rozmowy. Zapytaj, czego dana osoba lub rodzina potrzebuje, czy chce przyjąć wsparcie i jaka forma będzie dla niej wygodna. Ustalcie, co jest pilne, jakie są ograniczenia czasowe lub językowe oraz kiedy i w jaki sposób ponownie się skontaktujecie. Potrzeby mogą się zmieniać, dlatego warto regularnie pytać, zamiast zakładać, że wcześniejsze ustalenia nadal są aktualne.
Szanuj samodzielność, prywatność i wybory osoby, której pomagasz. Możesz zaproponować kilka możliwości, ale nie podejmuj decyzji za nią i nie naciskaj na przyjęcie wsparcia. Pomoc ma ułatwiać odzyskanie poczucia bezpieczeństwa i niezależności, a nie tworzyć nowe zobowiązania.
Skala potrzeb jest duża, ale liczby trzeba czytać z uwzględnieniem daty i sposobu liczenia. Do grudnia 2025 r. o ochronę czasową w Polsce ubiegało się 2 033 290 uchodźców, a aktywnych rejestracji PESEL UKR było 967 605. To różne miary: pierwsza obejmuje skumulowaną liczbę osób, które złożyły wniosek, druga liczbę aktywnych rejestracji w danym okresie. We wrześniu 2026 r. aktywny status PESEL UKR miało około 868 000 osób, przy ponad 2 mln rejestracji łącznie od 2022 r. Różnic między tymi danymi nie należy traktować jako bezpośredniego porównania tej samej kategorii.
Jak pomagać finansowo i przekazywać rzeczy?
Jednym z najprostszych sposobów wsparcia jest darowizna dla organizacji, która zna lokalne potrzeby i potrafi skierować środki tam, gdzie są najbardziej potrzebne. Przed wpłatą sprawdź organizatora, cel zbiórki oraz sposób rozliczenia pieniędzy. Jeśli nie masz pewności, czy zbiórka jest wiarygodna, poszukaj informacji o jej organizatorze i zasadach przekazywania środków.
Pomoc rzeczowa jest użyteczna przede wszystkim wtedy, gdy odpowiada na konkretną prośbę. Uzgodnij rodzaj i stan rzeczy, liczbę potrzebnych przedmiotów oraz miejsce i termin odbioru. Niepotrzebna odzież, żywność po terminie lub przypadkowe wyposażenie mogą wymagać sortowania, transportu i magazynowania, a przez to obciążać organizacje zamiast im pomagać. Jeśli nie wiesz, co przekazać, zapytaj lokalną organizację o aktualną listę potrzeb.
Możesz też zaoferować transport, zakup konkretnego produktu, opiekę nad dzieckiem w uzgodnionym czasie albo pomoc w przeprowadzce. Przed działaniem ustalcie szczegóły i granice wsparcia. Nawet niewielka, dobrze dopasowana pomoc bywa bardziej przydatna niż duży dar, którego odbiorca nie potrzebuje.
Jak wesprzeć w mieszkaniu, pracy i codziennych sprawach?
Tymczasowe zakwaterowanie może rozwiązać pilny problem, ale warto łączyć je z szukaniem trwalszego rozwiązania, takiego jak stabilny najem, praca, dostęp do szkoły i opieki zdrowotnej. Jeśli udostępniasz pokój lub mieszkanie, uzgodnijcie na początku czas pobytu, koszty, prywatność, zasady korzystania ze wspólnej przestrzeni oraz sposób zakończenia udostępnienia lokalu. Jasne warunki chronią obie strony i zmniejszają ryzyko nieporozumień, szczególnie przy dłuższym pobycie.
Wsparcie w znalezieniu pracy może obejmować przygotowanie CV, wyszukanie ofert, przećwiczenie rozmowy rekrutacyjnej albo pomoc w sprawdzeniu, jak uznać kwalifikacje. Osoby ze statusem UKR mogą pracować w Polsce bez odrębnego zezwolenia na pracę, zgodnie z aktualną informacją rządową. Nauka języka polskiego również zwiększa samodzielność: możesz prowadzić regularne konwersacje, pomóc znaleźć kurs lub wspólnie ćwiczyć zwroty przydatne w pracy i urzędzie.
Codzienne wsparcie informacyjne bywa równie ważne. Możesz pomóc znaleźć właściwą placówkę, umówić wizytę, przetłumaczyć korespondencję albo towarzyszyć w urzędzie. W sprawach prawnych, pobytowych i dotyczących świadczeń nie zgaduj i nie przekazuj niesprawdzonych porad. Pomóż skontaktować się z kompetentnym doradcą lub organizacją, a decyzje i dokumenty pozostaw w rękach osoby, której pomagasz.
Jak sprawdzać status pobytowy i aktualne zasady?
W Polsce istotnym elementem ochrony pozostaje status UKR. Według informacji rządowej został przedłużony do 4 marca 2027 r. Osoby, które rejestrowały się bez okazania paszportu, powinny potwierdzić tożsamość w urzędzie gminy do 31 sierpnia 2026 r. W określonych przypadkach potrzebne są dodatkowe czynności dotyczące dokumentów i danych w rejestrze PESEL. Wnioski o kartę pobytu CUKR mają być składane elektronicznie po uzupełnieniu danych w rejestrze.
Przepisy, świadczenia i zasady zakwaterowania mogą się zmieniać. Ustawa z 2026 r. wygasza część wcześniejszych rozwiązań pomocowych, dlatego przed przekazaniem informacji sprawdź jej aktualność w urzędzie, organizacji pomocowej lub na oficjalnej stronie. Możesz pomóc w znalezieniu odpowiedniego kontaktu albo umówieniu wizyty, ale nie przejmuj kontroli nad dokumentami, hasłami ani kontami internetowymi drugiej osoby.
Poradnictwo prawne i informacyjne może ułatwić dostęp do statusu, dokumentów i przysługujących praw. Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz to wprost i pomóż znaleźć osobę, która udzieli rzetelnej porady. Takie podejście ogranicza ryzyko, że błędna informacja doprowadzi do utraty terminu lub utrudni załatwienie sprawy.
Jak zadbać o bezpieczeństwo i wspierać osoby szczególnie narażone?
Dzieci oraz osoby szczególnie narażone mogą potrzebować szybszego dostępu do szkoły, opieki zdrowotnej, bezpiecznego zakwaterowania i poradnictwa. Pomoc organizacji może ułatwić dotarcie do odpowiednich usług, a także ograniczyć dublowanie działań. W przypadku bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy skontaktować się z właściwymi służbami, zamiast próbować samodzielnie rozwiązać sytuację.
Bezpieczeństwo obejmuje również ochronę danych i granic osobistych. Nie publikuj zdjęć, historii, informacji o miejscu pobytu ani danych kontaktowych bez wyraźnej zgody. Szczególnej ostrożności wymagają dzieci oraz osoby po doświadczeniach traumatycznych. Nie wypytuj o trudne przeżycia, jeśli nie jest to konieczne do udzielenia pomocy, i nie udostępniaj czyjejś historii jako elementu zbiórki bez uzgodnienia.
Jeśli angażujesz się w wolontariat lub organizujesz pomoc, zapisuj efekty w sposób odpowiedzialny. Możesz podawać na przykład liczbę osób, którym zapewniono konsultację prawną, lekcje języka, wsparcie w znalezieniu pracy lub krótkoterminowe zakwaterowanie. Przy każdej liczbie zaznacz okres, obszar działania, źródło danych i metodę liczenia. Dzięki temu informacje są czytelne, a pomoc można planować na podstawie rzeczywistych potrzeb.
Nie musisz rozwiązać wszystkich problemów samodzielnie. Regularna rozmowa, dobrze dopasowana darowizna, lekcja języka, pomoc w znalezieniu pracy lub towarzyszenie w urzędzie mogą być konkretnym wsparciem. Najważniejsze, by działać dobrowolnie, bezpiecznie i z szacunkiem dla decyzji osoby, której pomagasz.
Wykorzystane materiały
- https://data.unhcr.org/en/situations/ukraine
- https://data.unhcr.org/en/documents/download/120716
- https://data.unhcr.org/en/situations/ukraine/location/10781
- https://www.gov.pl/attachment/3230239d-15e9-43c1-b22e-086578609b84
- https://www.gov.pl/web/uw-zachodniopomorski/ustawa-z-dnia-23-stycznia-2026-r-o-wygaszeniu-rozwiazan-wynikajacych-z-ustawy-o-pomocy-obywatelom-ukrainy-w-zwiazku-z-konfliktem-zbrojnym